default_mobilelogo
 
Kamienowanie – obraz przy grobie św. Gajany. Krypta pod ołtarzem w kościele św. Gajany w Eczmiadzynie

Uwolniony z lochu Grzegorz głosi katechezę przed królem Trdatem (jeszcze w postaci dzika) i jego dworem

W tygodniu po I niedzieli po Zesłaniu Ducha Świętego w liturgii ormiańskiej przypadają ważne wspomnienia:

12 czerwca
 Świętej Rypsymy (Hripsime) i towarzyszek (dosłownie: świętych dziewic Rypsymidek - Սրբոց Հռիփսիմեանց կուսանացն);

» Św. Rypsyma - czytaj więcej

13 czerwca
Świętej Gajany (Gajane) i towarzyszek (dosłownie: świętych dziewic Gajanidek - Սրբոց Գայիանեանց կուսանացն), wtorek;

15 czerwca
Św. Jana Chrzciciela i św. Atenogenesa biskupa (Սրբոցն Յովհաննու Կարապետին եւ Աթանագինեայ եպիսկոպոսին);

17 czerwca
Świętego naszego Ojca Grzegorza Oświeciciela uwolnienie z lochu / jamy (Սրբոյ Հօրն մերոյ Գրիգորի Լուսաւորչին ելն ի վիրապէն;

Wspominamy zatem pierwsze męczennice Armenii, których męczeńska krew leży u podstaw wprowadzenia chrześcijaństwa w tym kraju: grupę ok. 40 dziewcząt, które pod przewodnictwem Gajany poświęciły się Bogu, wybierając życie w bezżeństwie. Podczas prześladowań uciekły z Cesarstwa Rzymskiego i ok. 300 r. schroniły się w Armenii. Tam jednak, ówczesny pogański król Trdat III, który daremnie zabiegał o rękę jednej z nich - Rypsymy, skazał je wszystkie na śmierć przez ukamienowanie.
Po egzekucji młodych chrześcijanek, król popadł w straszną chorobę. Zamienił się w dzika – mówią przekazy. Od tego szaleństwa mógł go uwolnić – jak zostało objawione we śnie jego żonie - jedynie Grzegorz, więziony od lat w głębokiej jamie (dziś: Chor Wirap, przy Artaszacie ówczesnej stolicy Armenii).
Gdy Grzegorz został uwolniony z lochu, uzdrowił króla Trdata. Wtedy król uwierzył w moc wiary chrześcijańskiej, wraz z dworem przyjął chrzest i zaczął wprowadzać w swym kraju prawdziwą wiarę. W ten sposób Armenia stała się oficjalnie pierwszym na świecie krajem chrześcijańskim.
Na miejscu męczeństwa i grobów niewinnych chrześcijanek w Wagharszapacie (Eczmiadzyn), trzy wieki później powstały piękne kościoły, zachowane do dziś: świętej Rypsymy (618 r.) i świętej Gajany (630 r.). W podziemiach są relikwie - groby obu męczennic.
Współczesny tym wydarzeniom z początku IV w. był Atenogenes, biskup Sebasty w Armenii Zachodniej, należącej wtedy do Cesarstwa Rzymskiego. W wyniku ówczesnych prześladowań poniósł śmierć męczeńską, gdy odmówił złożenia ofiar bóstwom pogańskim.

ks. prof. Józef Naumowicz

 

Սրբոյն Թադէոսի առաքելոյն եւ Սանդխտոյ կուսի

Tadeusz, jeden z Dwunastu, po Zesłaniu Ducha Świętego głosił Chrystusa w okolicach Edessy, potem przeszedł do Mezopotamii i Persji. Według tradycji ormiańskiej, ok. 44 r. znalazł się w Armenii i wszedł na tereny pogańskiego króla Sanatruka. Tam głosił ewangelię i dokonywał wielu cudów, stąd dokonał wielu nawróceń, tworząc podwaliny Kościoła Ormiańskiego. Gdy był w regionie Artaz, nawrócił także Sanducht, królewską córkę. Król Sanatruk zmuszał ją do powrotu do religii pogańskiej, gdy jego wysiłki okazały się próżne, skazał ją na śmierć. Ok. 66 r. król Sanatruk skazał na śmierć także apostoła Tadeusza.
To częste wizerunki w kościołach ormiańskich: dwaj apostołowie Armenii, wymieniani jako pierwsi katolikosi - głowy Kościoła tego kraju. Św. Tadeusz jest przedstawiany z ostrzem włóczni w ręku. Przyniósł on bowiem do Armenii włócznię (arm. geghard), którą rzymski centurion przebił bok Chrystusa na krzyżu. Relikwia tej włóczni była przechowywana w klasztorze Ayri Vank (potem przyjął on nazwę Geghard czyli Włócznia), obecnie w Eczmiadzynie, gdzie jest używana m.in. podczas uroczystego błogosławienia świętego oleju - myronu. Natomiast św. Bartłomiej przyniósł do Armenii obraz Matki Bożej. Obaj apostołowie trzymają też w rękach narzędzia swego męczeństwa: Bartłomiej został obdarty ze skóry, Tadeusz przebity sztyletem (według innej wersji zabity kijami lub maczugą).

Klasztor św. Tadeusza w Artaz w płn. Iranie (w starożytności to historyczna kraina należąca do ormiańskiej prowincji Vaspurakan), w pobliżu granicy z Armenią, Turcją i Azerbejdżanem, upamiętniający miejsce męczeństwa i grobu św. Tadeusza Apostoła. Niedaleko obecnego klasztoru miała ponieść śmierć męczeńską św. Sanaducht. Co roku na Dzień św. Tadeusza do tego klasztoru przybywają tysiące Ormian.

ks. prof. Józef Naumowicz

 

Wspomnienie Bożego Przybytku (dosł. Wspomnienie Arki -Յիշատակ Տապանակին), w sobotę, w tym roku 22 lipca. Wspominamy arki Starego Testamentu: arkę przymierza, w której przechowywano tablice Dekalogu, laskę Aarona, która zakwitła, i złoty dzban z manną – ta arka była przenoszona przez Izraelitów i potem ustawiona w Święte Świętych w świątyni. Wspominamy także przybytek w niebie, jaki widział Mojżesz. Także arkę, w której podczas potopu uratował się Noe wraz z rodziną i dobytkiem. Te arki i przybytki były symbolem i zapowiedzią nowej arki i nowego przybytku, jakimi są tabernakulum i cały Kościół. To święto Kościoła. Jest obchodzone w sobotę przed świętem Przemienienia, kiedy wspominamy trzy przybytki czyli trzy namioty, które na Górze Tabor chcieli postawić Jezusowi apostołowie.

ks. prof. Józef Naumowicz

 

 

Król Trdat z żoną Aszchen i siostrą Chosrowiducht (malarz N. Owtanan, 1701 r.).

Scena alegoryczna: św. Grzegorz Oświeciciel błogosławi klęczącą parę królewską (Trdat III i Aszchen). W tle widoczny kościół ormiański w Kamieńcu Podolskim.

Wirtualne Archiwum Polskich Ormian,
Galeria obrazów
.

10 lipca 2017
Św. króla Trdata, królowej Aszchen i Chosrowiducht
(Սրբոցն Տրդատայ թագաւորին եւ Աշխէնի տիկնոջն եւ Խոսրովիդխտոյն).

Trzy postacie ważne dla początków chrześcijaństwa w Armenii. Król Trdat początkowo prześladował chrześcijan, ale pod wpływem cudownego widzenia, jakie miała jego siostra Chosrowiducht, zaprzestał prześladowań, uwolnił z lochu Grzegorza, został przez niego uzdrowiony, następnie przyjął chrzest wraz ze swą żoną, siostrą i dworem.
Jako datę chrztu przyjmuje się rok 301. Stąd uważa się króla Trdata jako pierwszego władcę w historii, który przyjął chrześcijaństwo.
Razem z królem Trdatem do grona świętych zostały zaliczone jego żona Aszchen i jego siostra Chosrowiducht.
Królowa Aszchen i siostra króla Chosrowiducht miały ofiarować swoje klejnoty na budowę kościołów. Po śmierci króla Trdata (317) zamieszkały w Garni (z ówczesnego zespołu pałacowego, zachowała się tam stara rzymska świątynia, stanowiąca dziś jedną z turystycznych atrakcji Armenii).

Ci pierwsi chrześcijańscy władcy Armenii nie tylko uczynili krok przełomowy w historii kraju, jakim było przyjęcie chrześcijaństwa, ale położyli też ogromne zasługi w propagowaniu nowej religii, w budowie pierwszych świątyń, we wspieraniu działań misyjnych prowadzonych przez Kościół.

11 lipca 2017
Świętych patriarchów, synów i wnuków św. Grzegorza Oświeciciela: Aristakesa, Wrtanesa, Grigorisa i Daniela
(Սրբոց հայրապետացն' որգտց եւ թոռանց սրբոյն Գրիգորի մերոյ Լուսաւորչին, Արիստակիսի, Վրթանիսի, Գրիգորիսի եւ Գանիէլի).

Grzegorz Oświeciciel miał dwóch synów: młodszego Aristakesa (bezżenny; ojciec wyznaczył go na swego następcę jak głowę Kościoła, gdy sam ok. 320 r. wycofał się do pustelni na Górze Sepuh) oraz starszego Wrtanesa (żonaty, miał dwóch synów Grigorisa i Husika, został patriarchą po śmierci swego brata Aristakesa).
Aristakes i Wrtanes, czyli drugi i trzeci patriarcha Armenii, doznali wielu prześladowań ze strony ówczesnych pogańskich możnowładców i kapłanów, którzy bronili starych pogańskich wierzeń.
Synami Wrtanesa i wnukami Grzegorza byli: Husik (patriarcha Armenii po swym ojcu Wrtanesie, także czczony jako święty) oraz Grigoris (wyświęcony na biskupa dla plemion Iberii i Albanii Kaukaskiej, gdzie poniósł śmierć męczeńską podczas pracy misyjnej; słynne było jego sanktuarium w Amarasie w prowincji Arcach - dzisiejszy Górski Karabach).
W tym dniu czczony jest także Daniel – biskup pomocniczy ustanowiony przez Grzegorza Oświeciciela, który, jak się przyjmuje, był także patriarchą przez kilka miesięcy w 347 r., po Husiku.
Zatem jako pierwsi patriarchowie Armenii są wymieniani: św. Grzegorz Oświeciciel, św. Aristakes, św. Wrtanes, św. Husik, św. Daniel I, Pharen I, św. Nerses Wielki (jego wspomnienie liturgiczne było w ubiegłym tygodniu, 3 lipca). Przewodzili oni Kościołowi ormiańskiemu w latach 301-373.

13 lipca 2017
Św. Elizeusza proroka (Սրբոյն Եղիսէի մարգարէին) - święty Starego Testamentu.

15 lipca 2017
Świetych 12 Apostołów oraz św. Piotra i Pawła (Սրբոց երկոտասան առաքելոցն, եւ գլխաւորացն' Պետրոսի եւ Պօղոսի)

Przyjęto tu brzmienie imion: Trdat (można spotkać pisownię: Tiridates, Tirydates, Tyridates…), Wrtanes (spotykana także pisownia: Wertanes, Wartanes), Aristakes (inna pisownia: Arystaces)… Takie brzmienie jest najbliższe wymowie ormiańskiej i takie przyjął prof. Krzysztof Stopka w książce Armenia christiana, Kraków 2002.

ks. prof. Józef Naumowicz

 

 
Mesrop i Sahak z uczniami
Obie sceny ocalenia – na płaskorzeźbie z orm. kościoła pw. Świętego Krzyża z X w.
(Achtamar – wyspa na jez. Wan).
W obrządku ormiańskim od niedzieli Zesłania Ducha Świętego przypadają liturgiczne wspomnienia kolejnych wielkich świętych z początków Kościoła w Armenii: w 1. tygodniu wspomnienie św. Gajany i Rypsymy, a także uwolnienia św. Grzegorza z jamy, w 2. tygodniu - św. Nino i Mane, towarzyszek Gajany i Rypsymy, w 3. – odnalezienia relikwii św. Grzegorza. W tym, 4. tygodniu dalsze wspomnienia najważniejszych postaci z tego okresu:

3 lipca

Św. Nersesa Wielkiego patriarchy i Chada biskupa (Սրբոցն Մեծին Ներսիսի հայրապետին եւ Խադայ եպիսկոպոսին).
Nerses - arcybiskup i patriarcha Armenii w latach 353-373. Tak bardzo przyczynił się do umocnienia Kościoła Ormiańskiego założonego nieco ponad pół wieku wcześniej przez św. Grzegorza Oświeciciela, do obrony czystości wiary, do rozwoju działań dobroczynnych na rzecz ubogich, że potomność nadała mu przydomek „Wielki”. Dbał również o rozwój kościelnego szkolnictwa, tworząc placówki, w których nauczano języka greckiego i syryjskiego (nie istniał wtedy jeszcze alfabet ormiański, nawet teksty ormiańskie, jeśli istniały, zapisywano alfabetem greckim bądź syryjskim). Z tym patriarchą, zwłaszcza w działaniach dobroczynnych współpracował biskup pomocniczy Chad, czczony po śmierci również jako wielki święty. Był ściśle związany z Nersesem, stąd Kościół czci ich w tym samym dniu.

4 lipca
Świętych Daniela proroka i trzech młodzieńców (Սրբոցն Դսւնիէլի մարգարէին եւ երից մանկանցն).
To święci Starego Testamentu, znani z Księgi Daniela.
Trzej młodzieńcy, gdy nie chcieli oddać hołdu posągowi zbudowanemu na rozkaz babilońskiego króla Nabuchodonozora, zostali wrzuceni do rozpalonego pieca, tam śpiewali słynną pieśń na chwałę Boga (Dn 3,51-99). Zostali cudownie ocaleni.

Daniel wrzucony do jamy z lwami, modli się o ocalenie.

6 lipca
Świętych tłumaczy Sahaka i Mesropa (Սրբոց թարգմանչացն Սահակայ եւ Մեսրոպայ). To pierwsi ormiańscy tłumacze.
Gdy ok. 406 r. mnich Mesrop Masztoc ułożył ormiańskie litery tworząc oryginalny alfabet, wraz z patriarchą Sahakiem Partewem przystąpił do udostępnienia w rodzimym języku podstawowych ksiąg religijnych. Obaj przełożyli na język ormiański całą Biblię (przekład ukończony w latach 410-414), następnie księgi liturgiczne potrzebne do odprawiania mszy, a także najważniejsze pisma Ojców Kościoła.
Pierwsi ormiańscy tłumacze skupili też wokół siebie uczniów, którzy pomagali im w tłumaczeniach, ale także zaczęli tworzyć nową literaturę chrześc. W ten sposób, już w poł. V w., położyli podwaliny pod kulturę i literaturę ormiańską. Wtedy też język ormiański wszedł na stałe do liturgii kościelnej (zastąpił teksty greckie i syryjskie), a również do administracji państwowej wypierając z niej języki perski i aramejski.
 

ks. prof. Józef Naumowicz